FANDOM


Flag of Lithuania.svg.png
Witaj! Aktualnie znajdujesz się na stronie należącej do tzw. uniwersum Wielkiej Litwy zapoczątkowanego i należącego użytkownika Damian 121 skupiającego się na nie tylko na alternatywnej historii Litwy, Łotwy, Estonii i ludów bałtyjskich, ale też na dziejach państw sąsiednich, które wpłynęły na dalsze wydarzenia w Federacji Stanów Bałtyjskich Litwy.

Autor z jednej strony zachęca do edytowania i wzbogacania treści artykułów należących do cyklu o nowe wątki, ale też prosi o zachowanie "realistycznego" klimatu. Ave!


Palemons, Palemonas, Palemon - Pierwszy mityczny wódź Bałtosłowian pochodzenia etruskiego i założyciel legendarnej dynastii Palemonowiczów, który poprowadził indoeuropejczyków do zwycięstwa w walkach z Kujwami zajmując ich terytorium dla swego ludu. Był władcą mądrym i sprawiedliwym, a pozostawił po sobie trzy córki: najstarszą Wilię, która założyła Wilno, nieco młodszą Kownę, która dała początek Kownowi oraz najmłodszą, trzecią Kiernavę - założycielkę Kiernawów (z lit. Kiernave) oraz syna i następce tronu - wojowniczego Paligotę. Żył podobno 130 lat, a gdy jego ciało zostało spalone, żałobnicy pochowali prochy Palemona na górze, która otrzymała jego imię.

Legenda PalemonsaEdytuj

Legenda Palemonsa została spisana po raz pierwszy przez pewnego polskiego poetę - Władysława Milczkowskiego w jednej z najstarszych litewskich kronik jego autorstwa ,,Historia e Lithuaniae" z XIV wieku n.e, choć opowieść z całą pewnościom była znana znacznie dawniej.

Etruski możnowładcaEdytuj

Zgodnie z treściom legendy spisanej przez Władysława, Palemon był zamożnym mieszkańcem miasta Rzym w Italii centralnej pochodzenia etruskiego posiadającym 20 niewolników, których bardzo dobrze traktował i bratem stryjecznym króla Lumów Lucjusza żyjącym za czasów panowania Dagdy II Wielkiego. Na krótko przed rozpoczęciem się konfliktu bałkańskiego władca Lumów zorganizował wyprawę do Skandynawii, której celem oficjalnie było zawarcie militarno-handlowego sojuszu z Germanami przez zaślubiny Palemona z pewną gotlandską księżniczką Redrą, a tak naprawdę pozbycie się wpływowego i groźnego dla polityki Lucjusza członka rodziny oraz innych niewygodnych osób (głównie arystokratów i sprzymierzeńców Palemona). Wyprawa na Skandynawie obeszła się bez żadnych komplikacji, a po opłynięciu wysp brytyjskich, a następnie duńskich i wpłynięciu na Morze Bałtyckie załoga skierowała się na wybrzeża górzystej krainy pokrytej lasami - Gotlandii, gdzie Palemon po załatwieniu kilku spraw formalnych pokochał z odwzajemnieniem księżniczkę gotlandską Redrę i wziął z nią ślub. Małżonkowie jednak nie wiedzieli, gdzie spędzić podróż poślubną bowiem Redra strasznie kochała rodzinny półwysep podczas, gdy Palemon nie mógł żyć bez dalekich podróży.

Niewola na ziemi kujwowskiejEdytuj

Ostatecznie jednak jeden z możnowładców Redry opowiedział zakochanym o niedawnym odkryciu dotychczas nieznanej, tajemniczej krainy znajdującej się stosunkowo niedaleko od Gotlandii nazywanej Kujwą i polecił ją jako cel podróży. Obaj małżonkowie po długiej rozmowie zgodzili się na podróż do Kujwii. Wraz z liczną załogą i 20 niewolnikami Palemona wyruszyli o świcie w podróż poślubną i dotarli do celu podróży w nocy. Palemon kazał szybko rozbić obóz na nieznanej ziemi, gdyż wszyscy byli bardzo zmęczeni. Jednak jeszcze tej samej nocy na obóz napadli dzicy tubylcy zwani Kujwami i po uprzednim ograbieniu przybyszy z majątku porwali Palemona, jego żonę i wszystkich towarzyszy w charakterze zakładników i zaciągnęli ich wgłąb lądu do ich stolicy - Kaspadolu, gdzie zostali niemile potraktowani przez panującego tam króla Taakimagorraga i jego jeszcze gorszego syna Yaarlgasoja, który jednak zakochał się we Redrze i się jej oświadczył. Ta jednak odmówiła i została uwięziona w pobliskiej wieży. Yaar obiecał, że ją wypuści, jeśli zgodzi się wyjść za niego za mąż, czego księżna konsekwentnie odmawiała. Taakimagorr chciał pierwotnie uwolnić i wygnać Palemonasa i jego ludzi, lecz jego syn, by upokorzyć ukochanego Redry w jej oczach namówił go, aby ten wysłał Palemona i resztę przybyszów na zniewoloną bałtosłowiańszczyźnie, gdzie mieli pracować przy budowie wielkiego posągu przedstawiające jego ojca - Mogatujankqara.

UciekinierzyEdytuj

Po tygodniu ciężkich pracy, przemęczony i niepogodzony z losem etruski możnowładca zorganizował ucieczkę. Podczas, gdy Palemon i jego towarzysze jedli śniadanie zainscenizowali oni bójkę, do której przyłączyli się pilnujący ich strażnicy. Więźniowie podstępem udusili swych ciemiężycieli i uciekli. Wyzwoleńcy musieli uciekać przed ścigającymi ich Kujwami aż po czterech dniach nie znaleźli schronienia na pewnej wsi w miejscu, w którym miał w przyszłości powstać Połock. Pewien miejscowy kapłan imieniem Dogmand zaopiekował się zbiegami i udzielił im ukrycia. Palemon spłacił wobec niego dług ratując kilka tygodni później jego córkę przed zgwałceniem. Niedoszłym gwałcicielem okazał się jednak być brat jednego z zamordowanych przez Palemona strażników, który zdołał uciec i zawiadomić lokalne wojsko Kujwów. Palemona i jego towarzyszy uratowała miejscowa ludność wiejska, która rozsądziła spór na korzyść dla niedawnych więźniów i pozabijała w gniewie oddziały znienawidzonego okupanta, gdy ci zignorowali zdanie bałtosłowian i chcieli siłą pojmać i wieśniaków, i uciekinierów. Po wszystkim jednak, chłopi zaczęli martwić się o swój los i żałowali swej decyzji. Dopiero Palemons przy wsparciu Dogmanda udowodnił indoeuropejczykom, że nie muszą usługiwać swym kujwowskim panom i zachęcił ich do powstania nauczając ich technik wytopu żelaznego (według innych wersji - z brązu) uzbrojenia, znacznie lepszego od znanego Kujwą miedzianego. Miejscowi, gdy tylko odkryli nowe umiejętności, jednogłośnie zdecydowali się wzniecić rebelie, a na przywódce wybrali Palemonasa.

Przywódca BałtosłowianEdytuj

Palemonowi udało się przekonać do swych celów mieszkańców jeszcze 12 wsi, co dało mu ok. 1530 ludzi. Pierwszym celem Palemonasa było opanowanie Ofazhganum - nie wielkie miasto kujwskie liczące zaledwie kilka tysięcy mieszkańców w tym 300 obrońców. Plan zdobycia miasta przez buntowników był dosyć prosty. Palemon wysłał pewną atrakcyjną wieśniaczkę, aby ta zwabiła część obrońców miasta na okoliczne bagna pod pretekstem rozgromienia nie istniejącej w rzeczywistości bandy zbójów, która tam podobno znalazła sobie kryjówkę. Gdy 15 kujwów przeszukiwało teren bagnisty - ludzie Palemonsa zaatakowali ich z zaskoczenia i wybili do cna sami wychodzą ze starcia bez szwanków. Po paru godzinach reszta obrońców rozdzieliła swe siły na dwie grupy, które zaniepokojone losami 15 współtowarzyszy wyruszyli im na ratunek. Oni również zostali ściągnięci w pułapkę i zamordowani, jednak udało im się zadać niewielkie straty wrogowi (zabili 10 ludzi Palemona). Miasto zostało pozbawione jakiejkolwiek obrony i szybko zdobyte. Indoeuropejczycy zdobywając Ofazhganum uwolnili wszystkich bałtosłowiańskich więźniów, którzy się do nich dołączyli i - wbrew rozkazom Palemonsa - w szale bojowym uczynili rzeź zamieszkującej miasto ludności cywilnej pochodzenia kujwowskiego, co bardzo rozgniewało i oburzyło ich wodza, który potępił mord niewinnych niczemu ludzi. Buntownicy zażenowani postawą swego przywódcy, obalili go (nie uczynili mu jednak żadnej krzywdy i nie wypędzili), a nowym przywódcą okrzyknęli dawnego kapłana i przyjaciela Palemonsa - Dogmanda, który jednak nie był zbyt dobrym wodzem i skrycie kontaktował się z Palemonsem prosząc o rady i pomoc w podjęciu najmniejszych decyzji.

Zdobycie Weehaganuru i SfagarhogquruEdytuj

Wieść o zdobyciu Ofazhganum przez rebeliantów wstrząsnęła całą Kujwią i Bałtosłowiańszczyzną, a do armii Dogmanda przybywali ze wszystkich stron ludność chłopska gotowa zginąć w imię wolności. Złe wieści dotarły również do Kaspadolu - Taakimagorrag wiedział, że bałtosłowianie chcą zdobyć Kaspadol i go zgładzić, więc kazał swemu najlepszemu wodzowi - Pejaytyngarrganowi zażegnać tą sytuacje kryzysową dając mu 300000 ludzi. Tym czasem szeregi wojowników niedawnego kapłana liczyły 5241 chłopów i wciąż dołączali się kolejni. Dogmand był tym uradowany, jednak Palemonas wiedział, że chłopi - nawet choćby liczniejsi od przeciwnika - to jednak wieśniacy, a nie wyćwiczeni w swym rzemiośle wojownicy i buntownicy mogą pokonać siły wroga, tylko jeśli te są rozbite i znajdują na przyjaznym powstańcom terenie np. na bagnach i pozostawał wobec tej sytuacji sceptyczny, jednak zalecił Dogmandowi unikanie otwartej walki i kazał mu wyruszyć na południe do położonego na bagnistym terenie miasta Iykmagyruk - pełnego bałtosłowian ćwiczących sztuki walki, by kiedyś walczyć na chwałę króla Kujwów. Gdy Dogmand przybył ze swymi poplecznikami na wyznaczoną pozycje, okazało się, że wojska indoeuropejskie na wieść zwycięstwa spod Ofazghum same podniosły rebelie i zabili nieprzyjaciół. Od tej pory, gdy siły rebeliantów wspierali wyćwiczeni wojskowi Dogmand po dwóch ciężkich bitwach dzięki wskazówką i radom Palemonsa zdobył jeszcze dwa wielkie miasta - Weehaganur i centrum obcego panowania na ziemi bałtosłowiańskiej - Sfagarhogqur. Jednak po ostatnim zwycieństwie Dogmand bardzo się zmienił, stał się pyszny i zapomniał, że to Palemonsowi zawdzięcza zwycieństwo, co doprowadziło kłótni między sojusznikami i ostatecznym uwięzieniem Palemonsa.

Ostatnia bitwaEdytuj

Przeciwko uwięzieniu pierwszego wodza buntu zaprotestowała połowa Bałtosłowian. Ostatecznie w szeregach bojowników doszło do rozłamu. Połowa rebeliantów stanęła po stronie Palemona i jemu się poddali, zaś druga pozostała wierna Dogmandowi i w nim widziała swego wodza. Siły Palemona skierowały się bezpośrednio na Kaspadol unikając jakichkolwiek starć czy kontaktów z wrogiem, zaś wojownicy niedoszłego kapłana postanowili zdobyć bogatę miasto Pjegritajota i uczynić z niego swoją bazę. Jednak miasto stawiło zdecydowany opór wyzwoleńcom, a oblężenie zakończyło się porażkom. Dodatkowo mieszkańcy Pjegritajotu niepostrzeżenie posłali gońców do Kaspadolu, którzy wezwali na pomoc olbrzymią armie Pejaytyngarrgana, która po krótkiej bitwie całkowicie rozbiła i wybiła przerażonych i zdezorientowanych Bałtosłowian. Dogmand zaś dostał się do niewoli. Niedobitki, którym udało się uciec odnalazły odziały Palemonsa odpoczywające na opustoszałej wsi. Palemona bardzo zasmuciło to zdarzenie i zapłonął chęciom zemsty. Kazał wypoczętym wojownikom powstać i ruszyć wzdłuż bagien do miejscowości Ivojs, w której władze sprawował poplecznik wielkiego powstania - Vygdagus. Udzielił on schronienia powstańcom i wyposażył ich we wszystko, co zażądał Palemons, jednak nie wszyscy przejawiali dobre intencje wobec wyzwoleńców bowiem kilku chłopcom udało się niepostrzeżenie wymknąć z miasta i zawiadomić władze kujwowskie, które wysłały lokalne wojska (400 żołnierzy), by zaatakować niczego nie świadomych indoeuropejczyków. Barbarzyńcy zaskoczyli siły Palemona, gdy ci zbierali się do odwrotu. Mimo dotkliwych strat po stronie rebeliantów, potyczka zakończyła się ich zwycięstwem, a śmierciom 400 kujwów. Bałtosłowianom udało się przedrzeć niepostrzeżenie przez bagna i dotrzeć nad rzekę Niemen. Tam czekało już 400000 ochotników gotowych oddać życie w imieniu wolności i łódź mogąca przenieść siły powstańców. Gdy zapadła noc, atakujący wsiedli na pokład i cicho podpłynęli pod wrota Kaspadolu. Palemons wysłał pewną atrakcyjną dziewczynę (tą samą, która pomogła w zdobyciu Ofazhganum) do miasta, aby ta nakłoniła strażników do otwarcia wrót. Misja zakończyła się sukcesem, a Palemons i jego ludzie wdarli się do miasta. Po dziesięciu dniach, po nieustannych, krwawych walkach raz prowadzonych przez stronę kujwską, a raz przez indoeuropejską - Kujwowie ogłosili kapitulacje. W trakcie obrony Kaspadolu zginął ostatni władca Kujwów - Taakimagorr i dowódca jego wojsk - Pejaytyngarr, który poniósł śmierć w walce chroniąc pana. Gdy miasto zostało opanowane, a państwo Kujwów upadło, Palemons nadal nie wiedział, co się stało z jego ukochaną żoną Redrą i przyjacielem Dogmandem. Gdy po wielu dniach poszukiwań zrozpaczony Palemons tracił nadzieje w odnalezienie małżonki do jego prowizorycznej siedziby przybyło dwóch gości. Kobieta i mężczyzna. Mężczyzną okazał się być Dogmand, zaś kobietą Redra. Palemons był tak szczęśliwy, że nie zauważył, że kobieta trzyma w dłoniach dziecko. Dogmand przeprosił go za nieprzyjemności, jakie spotkały go z jego strony oraz wytłumaczył mu, że Redra została wielokrotnie zgwałcona przez Yaargasoja, a owocem gwałtu okazał się być chłopiec, którego Yaar chciał utopić, lecz na wieść o tym Dogmand - będąc już uwięzionym - podstępem skłonił Yaargasoja do odwiedzenia jego komnaty, gdzie zabił okrutnego ojca obdzierając go ze skóry. Zszokowany wódź Bałtosłowian stwierdził, że nie jest w stanie wychować nie swoje dziecko i oddał je pod opiekę Dogmanda.

Dalsze losyEdytuj

Na zgromadzeniu ludowym Palemons został jednogłośnie, bez sprzeciwu wybrany na suwerennego władce Bałtosłowian. Palemons po wybraniu na władce wygnał sporą część Kujwów znęcających się nad niewolnikami z bałtosłowiańszczyzny na północ pozostawiając jednak nielicznych autochtonów na swym terytorium. Kazał sprowadzić z południa bałtosłowian, którzy w krótkim czasie zasiedlili Kujwie, rozmnożyli się i zastąpili poprzednich mieszkańców. Kontrolowane przez siebie terytorium kazał podzielić na prowincje: Virš Nemuno (Nadniemen), Prūsijos (Prusy), Jotvingie (Jaćwież), Kujawai (Kujawy) i Pomeranijos (Pomorze Gdańskie), na których czele stało pięciu kungisów wiernych Palemonsowi podczas powstania: Indraj, Skomand, Glapi, Vygdagus i Algirdas. Bałtosłowianami, którzy pozostali na swych rodowych ziemiach rządził z nadania Palemonsa Dogmand, a gdy ten zmarł - władze przejął jego przybrany syn, który otrzymał imię Merdok. Palemons cieszył się wizerunkiem sprawiedliwego i dobrego władcy, jednak gorzej wyglądało jego życie prywatne. Księżna Redra - po tych wszystkich okropnościach, jakie ją spotkały w Kujwii - czym prędzej odpłynęła do rodzinnej ziemi w skandynawskiej Gotlandii. Nim jednak Redra opuściła męża, urodziła mu jedynego syna - Paligotę, który przejął władze po śmierci rodziciela. Po tym wydarzeniu Palemons zawarł drugie małżeństwo z uczestniczką powstania - nieznaną z imienia atrakcyjną dziewczyną, która skusiła obrońców do otwarcia bram Kaspadolu i pomogła zdobyć miasto Ofazhganum, z którą doczekał się trzech córek: Wili, Kowny i Kiernavy. Po 130 latach panowania, Palemons umarł ze starości. Jego ciało zostało spalone, a prochy zakopane na górze Palemona.

InterpretacjeEdytuj

Opowieść o Palemonie - założycielu pierwszego i jedynego państwa bałtosłowiańskiego oraz pogromcy dzikich Kujwów, a także romantyczna historia o odbiciu ukochanej z rąk wroga i wyzwoleniu niewolników cieszyła się sporym zainteresowaniem współczesnych naukowców, jak i średniowiecznych i nowożytnych pisarzy i kronikarzy. Pierwsza relacja o Palemonie pochodzi z ,,Historia e Lithuana" jednak jeszcze w tym samym wieku (XIV n.e) polski mnich imieniem Jacek z Ciechanowa - podwładny biskupa mazowieckiego Marcina z Płocka piszę Chronice Masoviae, w której podczas opisu sąsiedniej Litwy nazywa ją Palemonia i streszcza wcześniejszą legendę o Palemonie, jednak w niej Palemon jest chrześcijaninem, a po jego śmierci państwo "wpada w moc diabelską" i staje się pogańskie, o czym nie ma mowy w oryginale. Zaledwie kilka lat później, powstają dwa dzieła tym razem prawosławnych mnichów ,,Historia e Palemonia" oraz ,,Polocenis Rectus", w których również pojawia się inna wersja o Palemonie. Kronikarze podają imiona rzekomych rodziców głównego bohatera (Lucja i Lukrecjusz), a także opisują życie Palemona przed wyprawą do Skandynawii datując jej początek na 9 czerwca 574 rok p.n.e, a koniec na 21 lipca. Według autorów obydwóch kronik Palemons był wysokim, niebieskookim blondynem, o czym w najstarszej relacji nie ma mowy. W XVI i XVII legenda o Palemonie była często przywoływana, lecz notorycznie zmieniana i rozbudowywana, co obniżyło jej wiarygodność z naukowego punktu widzenia. Do dziś jednak w środowiskach naukowych pojawiają się osoby podchodzące poważnie do historii opisanej w ,,Historia e Lithuana" dopatrując się w niej odzwierciedlenia możliwych wydarzeń historycznych. Specjalista w temacie religioznawstwa, mitografi i historii Litwy - prof. Kazys Algis Jurgaitis z Uniwersytetu Wileńskiego zauważa:

Przy krytyce legendy o Palemonsie, nie wolno zapominać, że podobnych opowieści jest mnóstwo w podaniach z Dzukii zachodniej, jak dowodzą badania folklorystyczne z 2010 roku pod kierownictwem cenionego Juozasa Ambrazevisa. Autor ,,Historia e Lithuane" samemu będąc Polakiem musiał zaczerpnąć tą historie od ludności wiejskiej, gdyż jej podobieństwo do innych znanych powieści ludowych np. legendy o Jagzei jest nieprawdopodobnie wysokie, kronikarz więc nie zmyślił tej historii. Nie zapominajmy również, że do dziś góra położona niedaleko Wilna nosi miano ,,Góry Palemonsa" — Kazys Algis Jurgaitis

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki